محمود بن عثمان از قول شيخ نقل كرده : « اوّل كسى كه شعر گفت يعقوب پيغمبر بود ، عليه السلام . در آن هنگام كه پسران ، به نزديك او آمدند و خبر يوسف ، عليه السلام ، آوردند كه گرگ او را بخورد ، يعقوب گفت : فصبر جميل بالّذى جئتموا به * و حبيبى إلهى فى المهمّات كافيا » 20 اشعار كتاب مفتاح الهدايه و مصباح العناية را مىتوان به هفت گروه تقسيم كرد : 1 . اشعارى كه شيخ به مناسبت از قول ديگران و با ذكر نام آنها نقل كرده است . 2 . اشعارى كه بدون ذكر نام سراينده نقل شده است . اين اشعار با اشاره به اينكه « گفته‌اند » ، « يكى از حكام ستمگر مىگفت » ، و مانند آن آمده است . 3 . اشعارى كه با تعبير « من كلامه » آورده و قطعا از شيخ است . 4 . اشعارى كه در اثناى نصايح و مواعظ آمده و محمود بن عثمان خود تصريح كرده كه آنها را از قول شيخ نقل مىكند ، با عناوين « پس گفت » ، « چون اين كلمات فرمودى گفتى » ، « اين مىگفت و مىگريست » ، « بسيار خواندى » ، « آنگاه گفتى » ، « اين بيت بسيار خواندى » ، « اين رباعى بسيار خواندى و مكرر كردى » . اين اشعار به احتمال قوى از خود شيخ است . 5 . گروه ديگر اشعارى است كه در ضمن نصايح و فرائد آمده و اشاره نكرده از كيست . 6 . ساير اشعارى كه ويژگىهاى ياد شده را ندارد و احتمالا از شيخ الاسلام يا مؤلف است . 7 . به مناسبت هايلهء ارتحال شيخ اشعارى سروده شده كه بيان‌كنندهء